ISO/IEC 17025

ISO/IEC 17025 — بە ناونیشانی تەواوی پێداویستییە گشتییەکان بۆ شیاوی تاقیگەکانی تاقیکردنەوە و کالیبراسیۆن — ئەو ستانداردە نێودەوڵەتییەیە کە تاقیگەکانی کالیبراسیۆن و تاقیکردنەوە بەپێی ئەو متمانەیان پێدەدرێت. ئەم ستانداردە پێداویستییە گشتییەکانی شیاوی، بێلایەنی و کارکردنی یەکگرتووی تاقیگەکان دیاری دەکات و بۆ هەر دامەزراوەیەک کە چالاکی تاقیگەیی ئەنجام بدات، بە هەر قەبارەیەک، جێبەجێ دەبێت. چاپی ئێستا ISO/IEC 17025:2017ـە؛ چاپەکانی پێشوو لە ١٩٩٩ (لە جێی ISO/IEC Guide 25) و ٢٠٠٥ دەرچوون.

ستانداردەکە چی دەگرێتەوە

ستانداردەکە لە یەک کاتدا دوو شت لە تاقیگە دەخوازێت: کە بە شێوەیەک بەڕێوە بچێت کە ئەنجامی یەکگرتوو بەرهەم بهێنێت، و کە لە ڕووی تەکنیکییەوە توانای بەرهەمهێنانیانی هەبێت. چاپی ٢٠٠٥ پێداویستییەکانی دابەش کرد بۆ پێداویستییە بەڕێوەبردنییەکان و پێداویستییە تەکنیکییەکان؛ چاپی ٢٠١٧ هەردوو بیرۆکەکە دەهێڵێتەوە بەڵام لە پێنج بەند ڕێکیان دەخاتەوە:

• پێداویستییە گشتی و پێکهاتەییەکان — چۆنیەتی ڕێکخستنی تاقیگە.
• پێداویستییەکانی سەرچاوە — کارمەندان، بینا، ئامرازەکان و دابینکەرانی دەرەکی کە پشتیان پێ دەبەستێت.
• پێداویستییەکانی پرۆسە — دڵی ستانداردەکە: ئەو چالاکییانەی کە ئەنجام لەسەر زانستی پەسەندکراو دادەمەزرێنن و لە ڕووی تەکنیکییەوە دروستی دەکەن.
• پێداویستییەکانی سیستەمی بەڕێوەبردن — ئامرازەکانی بەڕێوەبردنی کوالیتی کە پشتگیری کاری تەکنیکی دەکەن.

UKAS ئەوە دەژمێرێت کە شیاوی لە کردەوەدا لەسەر چی ڕاوەستاوە: کارمەندی ڕاهێنراو، ئامرازی بە باشی کالیبرەکراو و پارێزراو، شێوازی دروست، شوێنهەڵگرتنی پێوانەکان بۆ ستانداردە نیشتمانییەکان، ڕاپۆرتدانی ورد و بینای گونجاو.

متمانەپێدان بەرامبەر بڕوانامەدان

ئەمە ئەو جیاوازییەیە کە زۆربەی کڕیاران لێی بێئاگان. بڕوانامەدان وردبینییەکە بۆ ئەوەی ئایا دامەزراوەیەک لەگەڵ ستانداردێکی وەک ISO 9001 دەگونجێت. متمانەپێدان پلەیەک بەرزترە: دەستەی متمانەپێدان شیاوی و بێلایەنی دامەزراوەیەک هەڵدەسەنگێنێت بۆ ئەنجامدانی چالاکییە تەکنیکییە دیاریکراوەکان — UKAS پێی دەڵێت «پشکنینی پشکنەران». بۆیە تاقیگە بەپێی ISO/IEC 17025 متمانەی پێدەدرێت و هەرگیز «بڕوانامە»ی پێ نادرێت.

دەستەکانی متمانەپێدان نیشتمانین — UKAS (بەریتانیا)، DAkkS (ئەڵمانیا)، A2LA و ANAB (ویلایەتە یەکگرتووەکان) و زۆری تر. ئەوانەی ڕێککەوتننامەی دانپێدانانی دووقۆڵیی ILAC (ILAC MRA) واژۆ کردووە، بەپێی ISO/IEC 17011 لەلایەن هاوتاکانیانەوە هەڵسەنگێنراون و ئەنجامی متمانەپێدراوی یەکتر قبووڵ دەکەن: «جارێک متمانەپێدراو، لە هەموو شوێنێک قبووڵکراو».

متمانەپێدان هەروەها دیاریکراوە: تەنها ئەو چالاکییانە دەگرێتەوە کە لە مەودای متمانەپێدانی تاقیگە تۆمارکراون. بڕوانامەی تاقیگەیەکی متمانەپێدراو ئەنجامەکان و ستاندارد و شێوازە بەکارهاتووەکان لەخۆ دەگرێت و دەتوانێت هێمای دەستەی متمانەپێدان هەڵبگرێت — لەگەڵ نیشانەی ILAC MRA کاتێک ئەو دەستەیە واژۆکارە. بۆ کالیبراسیۆن، توخمەکانی ILAC بۆ شوێنهەڵگرتن، نادڵنیایی بەڵگەداری پێوانە و زنجیرەیەکی نەپچڕاو تا ستانداردێکی نیشتمانی یان نێودەوڵەتیش زیاد دەکەن.

	ISO/IEC 17025	ISO 9001
مەبەست	شیاوی، بێلایەنی و کارکردنی یەکگرتووی تاقیگەکانی تاقیکردنەوە و کالیبراسیۆن	سیستەمی بەڕێوەبردنی کوالیتی بۆ هەر دامەزراوەیەک
کێ هەڵدەسەنگێنێت	دەستەی متمانەپێدانی نیشتمانی (UKAS، DAkkS، A2LA …)	دەستەیەکی بڕوانامەدان
دەرهاویشتە	متمانەپێدان بۆ مەودایەکی دیاریکراو	بڕوانامەی سیستەمی بەڕێوەبردن
کڕیار چی وەردەگرێت	پێوانەیەکی دیاریکراو کە لە ڕووی تەکنیکییەوە دروستە، شوێنهەڵگرتنی هەیە و لەگەڵ نادڵنیاییەکەی نووسراوە	دابینکەرێک کە سیستەمێکی کوالیتیی بەڵگەدار بەڕێوە دەبات

بۆچی گرنگە کاتێک کالیبراسیۆن لە عێراق و کوردستان دەکڕیت

بڕوانامەی کالیبراسیۆن تەنها ئەوەندە بەنرخە کە زنجیرەی پشتییەوەی بەنرخە. پرسیاری یەکەم ئەوە نییە «ئایا ئامێرەکە کالیبرە کراوە؟» بەڵکو «بەرامبەر چ مەرجەعێک، و زنجیرەکە تا کوێ دەڕوات؟» بڕوانامەکانی کالیبراسیۆنی بارمان کە لە هەولێرەوە دەردەچن، شوێنهەڵگرتنی خۆیان بۆ ستانداردە مەرجەعییەکانی NIST / UKAS دەنووسن.

مەودا بخوێنەوە، نەک لۆگۆ — مەودا چەندایەتی و مەوداکان دەژمێرێت کە تاقیگە بۆیان متمانەی پێدراوە، و هیچ شتێک لە دەرەوەی ئەو داپۆشراو نییە. لە هەر تاقیگەیەک بپرسە:

• کام دەستەی متمانەپێدان متمانەی پێتان داوە، ئایا واژۆکاری ILAC MRAـە، و دەتوانم لە پێڕستەکەی بتاندۆزمەوە؟
• ئایا هەر ئەم پێوانەیە — چەندایەتی و مەودا — لە مەوداکەتان هەیە؟
• ستانداردە مەرجەعییەکانتان بۆ چی شوێنهەڵگرتنیان هەیە، و دوا جار کەی کالیبرە کران؟
• ئایا بڕوانامەکە نادڵنیایی پێوانە دەنووسێت؟

زاراوە پەیوەندیدارەکان

شوێنهەڵگرتنی پێوانەیی (مێترۆلۆژی)

تایبەتمەندیی ئەنجامی پێوانەیەک کە بەهۆیەوە ئەنجامەکە لە ڕێگەی زنجیرەیەکی بەڵگەدار و نەپچڕاوی کالیبراسیۆنەکانەوە بە مەرجەعێک دەبەسترێتەوە و هەر ئەڵقەیەک بەشدارە لە نادڵنیایی پێوانە (VIM بەندی ٢٫٤١). شوێنهەڵگرتن بە تەنها نادڵنیاییەکە بۆ مەبەستێکی دیاریکراو تەواو ناکات.

نادڵنیایی پێوانە

گومانی بە ژمارە دیاریکراو کە بە ئەنجامێک نووساوە؛ هەر کالیبراسیۆنێک لە زنجیرەکە بەشداری تێدا دەکات، و لەبەر ئەوەیە بڕوانامەی متمانەپێدراو دەینووسێت.

مەودای متمانەپێدان

خشتەی چالاکییە دیاریکراوەکان کە تاقیگە بۆیان متمانەی پێدراوە — و هیچ شتێکی تر نا.

ILAC MRA

دەستەکانی متمانەپێدان کە بەپێی ISO/IEC 17011 لەلایەن هاوتاکانیانەوە هەڵسەنگێنراون ئەنجامی متمانەپێدراوی یەکتر قبووڵ دەکەن، بەم شێوەیە بڕوانامەی تاقیگەی واژۆکارێک لای ئەوانی تریش دەناسرێتەوە.